Đường đến Yoga, đường trở về nhà - Hít thở (2/3)

Chào mừng bạn đến với Pranayama
A/ Định nghĩa
Pranayama là một từ tiếng Phạn. Trong đó:
Pra: Thượng Đế, Vũ trụ
Prana: nguồn năng lượng tinh túy đến từ Thượng Đế, Vũ trụ
Yama: sự kiểm soát, giữ hơi
Ayama: sự mở rộng, phát triển
Pranayama là quá trình kiểm soát và mở rộng hơi thở, từ đó nguồn năng lượng tinh túy của vũ trụ có thể được hấp thụ. Theo Yoga, khi chúng ta hít thở, không chỉ có khí oxy được hấp thụ, mà cùng với đó còn có một dạng năng lượng tinh túy hơn, được gọi là prana. 

B/ Prana trong tự nhiên
Ở bên ngoài môi trường, có bốn khu vực đặc trưng cho các nguồn prana có thể kế đến như:

1. Khu vực bãi biển: đây là khu vực có nguồn prana sinh lực dồi dào, tốt cho sức khỏe thể chất, giúp con người trở nên năng động, hăng hái. Đó cũng là lý do tại sao những người sinh sống và làm việc ở vùng biển thường có sức khỏe tốt hơn so với người ở thành phố. Nếu có điều kiện, mỗi tháng một lần, bạn hãy cùng gia đình và bạn bè đến du lịch tại các vùng biển. Một kì nghỉ tại vùng biển sẽ rất có ích để bạn nạp lại nguồn prana tốt cho cơ thể. 
2. Khu vực đồi núi, rừng cây là kim: đây là khu vực có nguồn prana thiền định dồi dào, tốt cho sức khỏe tinh thần, giúp con người trở nên bình yên nhẹ nhàng. Đó cũng là lý do tại sao các thiền viện thường được xây dựng ở các vị trí này.
3. Khu vực đồng bằng, thảo nguyên, rừng cây lá rậm hoặc hỗn hợp: có ít prana hơn hai khu vực trên, và vẫn rất tốt cho sức khỏe của con người.
4. Khu vực thành thị, bến xe, bệnh viện, nhà máy, các khu vực rác thải, có hóa chất độc hại: đây là các khu vực có lượng prana rất ít, không tốt cho sức khỏe.

Lưu ý, trong cùng một khu vực, vẫn có các tiểu vùng prana khác nhau. Ví dụ ở khu vực bãi biển, thì vùng ven biển sẽ có prana tốt hơn so với trong phòng khách sạn. Tương tự, với khu vực thành phố, thì vùng công viên có nhiều cây xanh sẽ có prana tốt hơn so với nhà máy, khu công nghiệp.

Mối liên hệ giữa Prana và khoa học hiện đại
Hiện nay, khoa học đã tìm thấy những điểm tương đồng giữa nguồn năng lượng prana với các hạt điện tích âm (ion âm) trong không khí. Theo tính toán, ở khu vực nông thôn, cứ 3 ion âm là có 1 ion lớn. Trong khi đó, ở khu vực thành phố, cứ 1 ion âm lại có đến 600 ion lớn, do các hạt ion âm đã bị mắc kẹt trong bụi mịn. Điều này khiến cho chất lượng không khí tại thành phố thường không tốt cho cơ thể. Bạn có thể thấy có rất nhiều quảng cáo máy điều hòa, máy lọc không khí đã được tích hợp công nghệ tạo ra các ion âm, giúp khử mùi, cải thiện chất lượng không khí, và hỗ trợ hô hấp.

Các ion âm được hình thành từ hai nguồn chính. Một là do sóng ngắn đến từ mặt trời và các tia vũ trụ. Hai là do sự dịch chuyển của các luồng không khí đối lưu, những cơn gió đến từ đại dương và nguồn hơi nước bốc lên từ mặt đất. Như bạn có thể thấy, điều này cũng lý giải cho các khu vực chứa nhiều prana ở trên, đa phần đều thuộc về tự nhiên, nơi có nhiều nước, nhiều gió, nhiều cây xanh, và đặc biệt là có nhiều luồng không khí lưu chuyển.

C/ Prana trong cơ thể
​Ở bên trong cơ thể, có bốn khu vực chính có nhiệm vụ hấp thụ prana, đi từ quan trọng đến ít quan trọng.
1. Khoang mũi, với các đầu mút thần kinh, và hệ hô hấp. Đây là nơi có khả năng hấp thụ prana nhiều nhất cơ thể. Hãy thử làm một phép so sánh nhỏ. Mỗi ngày trung bình một người tiêu thụ khoảng 1kg thực phẩm và 2 lít nước. Vậy bạn đoán xem, trong cùng thời gian đó, có bao nhiêu không khí đã được hấp thụ qua khoang mũi? 
1kg, 2kg hay 5kg? 
2 lít, 20 lít hay 200 lít? 
Câu trả lời chính xác là 18kg, tương đương với 10.000 lít không khí. 
Không chỉ đảm nhận chức năng khứu giác, dùng để ngửi mùi, các đầu mút thần kinh này còn có một vai trò rất quan trọng, giúp chúng ta nhận thức rõ hơn về thế giới. Bạn có thể ngửi thấy mùi tử khí từ một khoảng cách rất xa, để kích hoạt trạng thái phòng vệ, chiến đấu hay bỏ chạy. Bạn có thể ngửi thấy mùi nước hoa, hay mùi hormone của cơ thể, dù chỉ một phần rất nhỏ, để tìm kiếm bạn tình, để thực hiện chức năng duy trì nòi giống. 

Người có khứu giác tốt thường được xem là người có trực giác tốt. Trong nhiều trường hợp, các đầu mút thần kinh này nhạy cảm đến mức có thể giúp chúng ta nhận thức được vấn đề đâu là lợi, đâu là hại, cho dù chuyện đó chưa xảy ra. Thuật ngữ ‘ngửi mùi’ trong khởi nghiệp, biết đâu là một dự án có cơ hội thành công, đâu là một dự án có nguy cơ thất bại; hoặc thuật ngữ ‘đánh hơi’ trong điều tra, biết đâu là điểm mấu chốt trong vụ án, đâu là điểm cần điều tra kế tiếp, hoặc ‘đừng có chõ mũi vào việc người khác’ cũng có xuất phát từ đặc điểm này. 

2. Khoang miệng, lưỡi, vòm họng: prana không chỉ có trong không khí. Nó còn có trong các sinh vật sống, và được cơ thể hấp thụ thông qua hệ thống tiêu hóa. Đó là lý do tại sao bạn thường được khuyên là hãy ăn chậm, nhai kỹ. Điều này không những tốt cho tiêu hóa, giúp giảm tải cho dạ dày và ruột non trong quá trình kế tiếp, mà còn để cho prana có thời gian thẩm thấu qua các điểm tiếp nhận trong khoang miệng. 

Hãy tự mình trải nghiệm. Trong buổi ăn kế tiếp, hãy nhai kỹ và chậm hơn. Bạn sẽ không còn mệt mỏi và buồn ngủ sau khi ăn. Thay vào đó, bạn sẽ cảm thấy nhẹ nhàng và nhiều năng lượng hơn.

3. Dạ dày, ruột non, phần còn lại của hệ thống tiêu hóa: Sau khoang miệng, lượng prana còn lại trong thực phẩm sẽ được hấp thụ qua ruột, cùng với các dưỡng chất, vitamin, protein, để tạo nên các chất xây dựng và nuôi dưỡng cơ thể. 
Mức độ prana trong thực phẩm từ nhiều đến ít: 

• Các thực phẩm có nguồn gốc từ thực vật như cây cỏ, rau củ, ngũ cốc, trái cây, các loại hạt
• Các loại hải sản, thủy sản, tôm cá, các loại động vật máu lạnh
• Thịt trắng từ gia cầm
• Thịt đỏ, các cơ quan nội tạng. 
• Cuối cùng là thực phẩm chế biến sẵn, thực phẩm đóng hộp, bánh kẹo, nước ngọt hầu như không chứa prana.

Thực phẩm càng tươi, càng có nguồn gốc từ tự nhiên, không qua chế biến hoặc bảo quản, càng có nhiều prana.

4. Bề mặt da khắp cơ thể: có khả năng hấp thụ prana tự nhiên, thông qua các nguyên tố nước, lửa, khí, đất và không gian. 

Ví dụ: sau một ngày dài mệt mỏi, bạn sẽ thấy thoải mái hơn nếu được tắm. Tương tự, bạn sẽ cảm thấy nhiều năng lượng hơn nếu được phơi nắng sớm, được đứng trước một khung cảnh lộng gió, hoặc được tắm các với các dưỡng chất có trong bùn. 

Theo các tài liệu cổ, nhờ vào khả năng hấp thụ, kiểm soát và mở rộng nguồn năng lượng prana, đặc biệt từ không khí thông qua hô hấp và một phần nhỏ thông qua bề mặt da, các bậc thiền sư có thể rơi vào trạng thái thiền trong nhiều ngày, nhiều tháng, mà không cần sử dụng bất kì một loại thực phẩm nào.
​
Prana được xem là nguồn năng lượng của Thượng Đế, của Vũ Trụ và luân chuyển trong tự nhiên. Khi được cơ thể hấp thụ, nó trở thành nguồn năng lượng riêng của mỗi người, và cũng di chuyển dọc khắp cơ thể. Khái niệm về nguồn năng lượng prana trong Yoga được cho là tương đồng với các nguồn năng lượng được nhắc đến như Khí trong Khí công, Ki trong Aikido, Niệm trong HunterxHunter, Chakra trong Naruto, Haki trong One Piece... Tất cả đều nhằm chỉ đến cách thức cảm nhận, nuôi dưỡng, kiểm soát và sử dụng nguồn năng lượng trong cơ thể.

Hãy cùng tìm hiểu sâu hơn về dòng năng lượng prana. 
Có 5 loại prana chính:

• Prana: tập trung ở khu vực cơ hoành và cuống họng. Dòng khí Prana chảy theo hướng đi lên. Trên khía cạnh thể chất, Maha kiểm soát chức năng của trái tim, phổi và hệ hô hấp điều chuyển tuần hoàn máu. Maha sẽ duy trì độ cân bằng cảm xúc của con người. Trên khía cạnh tinh thần, Maha phát triển khả năng Logic và sự trong sáng. Ở cấp độ tâm linh, Maha tạo nên khả năng chữa trị và các dạng năng lượng siêu nhiên.
• Udana: kiểm soát các giác quan, tứ chi, đầu cổ. Dòng khí Udana chảy theo hướng đi lên. Kiểm soát mức độ nhạy, linh hoạt của chân tay, mức độ nhanh nhạy của não. Hỗ trợ các hoạt động prana, liên kết giữa tim phổi và cung cấp năng lượng cho các prana nhỏ. 
• Vyana: phân bố toàn bộ cơ thể, như một dạng năng lượng bảo toàn, hỗ trợ tăng cường cho các prana khác. 
• Samana: tập trung giữa rốn và cơ hoành. Đây là nguồn năng lượng trung hòa, điều chuyển giữa Prana và Apana. Samana chảy theo hình thái tuần hoàn. Samana kiểm soát hệ tiêu hóa, kiểm soát quá trình lưu trữ, sản sinh cũng như phân bố năng lượng từ thức ăn
• Apana: tập trung giữa rốn và xương cụt. Apana chảy theo chiều đi xuống. Trên khía cạnh thể chất, Apana phụ trách thận, ruột, đại tràng, buồng trứng, sinh dục. Phụ trách khí gas, bài tiết, nước tiểu, phân, tinh trùng, trứng….. Dòng khí này suy yếu có thể khiến quá trình thải độc suy yếu. Ở cấp độ cảm xúc, dòng khí này tạo nên sự kích thích và hưng phấn.

Có 5 loại prana phụ:

• Naga: phụ trách hoạt động ợ, nấc cụt
• Koorma: phụ trách hoạt động nháy mắt
• Krikara: phụ trách hoạt động ngáp, cảm giác đói, khát, hỗ trợ hô hấp
• Devadatta: phụ trách hoạt động ngáy, hỗ trợ hô hấp
• Dhananajaya: phụ trách hỗ trợ cơ, động mạch, tuyến tĩnh mạch, da. 

Prana là nguồn năng lượng có sẵn trong tự nhiên, được cơ thể hấp thụ thông qua không khí, thức ăn, nước uống. Sau đó, các prana này được phân bố dọc khắp cơ thể, tạo nên nguồn sinh khí, giúp cơ thể phát triển và thực hiện các hoạt động trong khác nhau trong ngày, từ chủ động có ý thức như đi đứng, ăn uống, làm việc cho đến bị động trong vô thức như hô hấp, tiêu hóa, bài tiết. Bất kì một rối loạn nào trong cơ thể ví dụ như bệnh tật, suy nhược, hoài nghi, lờ đờ, lười biếng, phóng túng, ảo giác, bất lực, hay không vững vàng đều có bắt nguồn từ sự rối loạn của dòng năng lượng này.

Hãy hình dung đến một chiếc xe máy. Khi di chuyển trên đường, nó không chỉ là sự phối hợp của động cơ các pít tông, hệ thống truyền động, bánh xe mà nó còn có sự góp mặt của nguồn nguyên liệu xăng, dầu, nhớt, các ống dẫn, hệ thống điện, và quan trọng nhất là người điều khiển… Tương tự, khi cơ thể bạn hoạt động, nó không chỉ là sự phối hợp cục bộ của hệ thống cơ xương khớp, mà còn liên quan rất nhiều đến sự vận động của hệ thống thần kinh và đường truyền năng lượng prana.

Cùng một loại xe, nhưng không phải chiếc xe nào cũng được vận hành một cách an toàn và hiệu quả. Có chiếc sẽ nẹt pô, phóng nhanh, vượt ẩu, dễ gây tai nạn. Có chiếc sẽ êm ái, nhẹ nhàng, trải nghiệm các cung đường. Tương tự, trong cùng một hoạt động, không phải ai cũng biết cách sử dụng cơ thể một cách tối ưu và hợp lý. Ví dụ khi quan sát những người di chuyển trên đường, bạn sẽ thấy có rất nhiều cách bước đi khác nhau, từ vội vã cho đến chậm rãi, từ sàng lắc qua trái phải, đến lướt nhẹ trên một đường thẳng. Sự khác biệt này, từ sự hời hợt, vô tâm, không nhận thức cho đến cẩn thận, chú ý, có nhận thức phụ thuộc vào khả năng kiểm soát dòng năng lượng prana của cơ thể.
​
Điều này dẫn đến câu hỏi kế tiếp. Làm thế nào kiểm soát dòng năng lượng prana trong cơ thể?
Chào mừng bạn đến với Yoga.